Inspiratie

Emmanuel Levinas

filosoof die leefde van 1906 – 1995

Al op jonge leeftijd werd ik geraakt door zijn onderstaand werk:

“Het gelaat van de ander en de innerlijke mens
De ervaring van de andersheid van de andere
wiens naakte gelaat zich tot mij wendt,
is de ethische ervaring bij uitstek.
De andere spreekt immers in zijn onmachtige blik: “dood mij niet!”

 

Dit gebod van de zwijgende blik maakt mij tot een ethisch wezen en bezit zo’n kracht
dat ik in beweging kom,
uit mezelf treed en me richt naar de ander in nood.

 

Die ethische kracht van de weerloze andere is het enige verweer tegenover
het kwaad. Ze is echter zo sterk dat ze in staat is om mijn menselijkheid
die ik aan het verliezen ben, terug te geven.

 

Door de onherleidbare medemens vindt de spirituele mens
in zichzelf het verantwoordelijkheidsbesef.”

In mijn beleving hebben we als mens verantwoordelijkheid naar elkaar; simpelweg van de ene mens aan de andere mens. Mede-menselijkheid noem ik dat. Van hart tot hart zijn we gelijk. Van aangezicht tot aangezicht zijn we gelijk. Het maakt uit hoe we ons opstellen naar elkaar, hoe we ons uitten over een ander. Het maakt uit, het doet er toe.

Het gelaat van de ander en wat dit oproept bij jou, bij mij, het gelaat van de ander dat oproept tot: “dood mij niet!”
In essentie is dit een kern van bestaan, van medemenselijkheid en van mogelijkheid tot groei.
Groeien kan in liefde, in mededogen en bovenal: stoppen met doden van enige ander.
Als het om zorg bieden gaat, lees dan in plaat van “doden”: geweld. Zorg bieden zonder enige vorm van geweld. Omdat het gelaat van de ander daartoe oproept bij ons.

Het gelaat van de ander dat oproept tot “dood mij niet!” brengt bewust worden van eigen kwetsbaarheid.  In de ontmoeting met een weerloze ander dient bewustwording te zijn van de afhankelijkheid en de macht die er is. Waar kies je voor? Kies je tot doden/geweld; tot overheersen (over de ander), of kies je voor eerbied voor het leven.
Het leven van déze ander. Jouw leven; het gedeelde Leven, met een hoofdletter L.
Immers Leven is ons gegeven; ons is de Levensadem gegeven.

Zoiets is een van de inspiratiebronnen voor mij en mijn poging om te handelen naar het werk van Levinas. In de concrete werkelijkheid, bijvoorbeeld in mijn taak als voormalig mantelzorger heb ik gepoogd om de wensen en grenzen van de ander ten volle te respecteren en te eren. Daarmee heb ik de ander werkelijk recht gedaan aan diens Zelf Zijn, aan diens normen en waarden. Uiteraard kwam ik op momenten met mezelf in ’t geding, omdat ik andere normen en waarden had. Door erbij stil te staan, diep in mezelf te voelen wat er is, is het mogelijk om door die gevoelens heen bewegen en kon ik blijven zorgen voor de ander, zonder over diens grenzen heen te gaan én wel diens wensen te waarborgen, er gehoor aan geven. Het is liefdevol.

Het is verrijkend en ver-reikend om zo (mantel)zorg te kunnen en mogen geven. Het is waarlijk respectvol en het geeft de ander ontzettend veel.

“Only love”

Hiermee verwijs ik naar de muziek – die u op de pagina Links kunt vinden – , er
wordt gezongen: “only love can safe us now”. In essentie is dat waar: alleen Liefde kan ons (nu) redden. Niet in de vorm van een romantische liefde, maar een liefde die veel grootser en meer-omvattend is.

Liefde is er in vele verschijningsvormen en wie ten diepste beseft; of voelt, dat Liefde ’t enige is wat heling brengt; wat muren beslecht en waar mensen gelijkwaardig zijn.
Gelijkwaardig, van aangezicht tot aangezicht.
In Liefde vallen tegenstellingen weg,
In Liefde ligt mededogen,
In Liefde komen emoties samen, zonder oordeel.
En dóór Liefde kan je door moeilijke emoties heen bewegen en komen tot iets anders. Beide.

“Only love can safe us now”: de kwetsbare oudere, kwetsbare senior-mens die aan uw of mijn zorg is toevertrouwd of “overgeleverd”.
Deze kwetsbare oudere is afhankelijk van de mate waarin diens verzorgende of naaste –of welke functie dan ook- in staat is om liefdevol te zijn, óók wanneer er gedrag is dat afwijkt, of waar we niet goed mee weten om te gaan, wellicht geen raad mee weten. Liefde helpt dan, bijvoorbeeld als je beseft dat mensen –vaak onbewust- een góede reden hebben om dit gedrag (dat afwijkend lijkt of is) te tonen. Liefde doet beseffen dat er dan iets aan de hand is, dat vraagt om er naar te kijken. Met ogen van begrip, met ogen en een hart die steun bieden als iemand immens kwetsbaar is.

Liefde hoeft niet “verdient” te worden; het is een geschenk dat gegeven wordt.
Aan u, om door te geven –aan uw naaste, aan een kwetsbare oudere, aan een gewond dier, aan u zelf, aan………….vul maar in-. Liefde is een geschenk dat gegeven wordt aan u en de ander om te ontvangen.

Antroposofische medicatie

Vooropgesteld: ik ben niet opgegroeid met het antroposofisch gedachtegoed, dus mijn kennis is beperkt. Zelf heb ik slechts positieve ervaringen met antroposofische medicatie, inmiddels ruim twaalf jaar.

Op de pagina Artikelen kunt u lezen over de medicatie Cardiodoron, een middel waarmee onrust weggenomen kan worden bij ouderen. Er is geen zware, ingrijpende reguliere medicatie nodig; er zijn alternatieven.
Ook niet-antroposofisch. Denk bijvoorbeeld aan valdispert, voor rust in het zenuwstelsel of om rustig te kunnen slapen. Geen sufheid, geen verslaving, geen bijwerkingen en weinig belastend voor organen.

U hebt dus keuze wat u wilt dat uw naaste krijgt. U hebt keuze, méér dan wat regulier wordt voorgeschreven en als normaal of als enige mogelijkheid beschouwd wordt. Zéker als u mentor bent, heeft u een stem. Laat u die niet ontnemen. Het is de moeite waard om u te verdiepen in de mogelijkheden van gezonde medicatie, zodat de mens volledig zichzelf mag zijn. Zonder bijwerkingen die doorgaans als normaal beschouwd worden, omdat velen niet weten dat er alternatieven zijn. En in meer of mindere mate zal de gedachte heersen dat een oudere “toch niet meer zolang heeft”, dus ach waarom druk maken over sufheid of belasting voor organen?

Wellicht is het helpend om u af te vragen: hoe wil ik oud worden? Welk pilletje zou ik willen? Of welke niet? Antroposofisch huisartsen zijn helaas een zeldzaamheid, maar waar een wil is, is een weg! Velen zijn beschikbaar voor een consult. En wellicht helpt het boek van Huib de Ruiter u op weg: “Gezondheid, ziekte en antroposofie”.

Vanwege trauma kreeg mijn moeder antroposofische medicatie, zowel toen zij thuis woonde als in het verpleeghuis. Ik kon haar niet meenemen naar een antroposofisch psychiater, maar met mijn informatie –waar uitgebreid de tijd voor werd genomen- kon haar passende, helpende medicatie worden voorgeschreven. Het is van harte aanbevolen om u er in te verdiepen.

“Only love”

​In de topics over Emmanuel Levinas en de muziek “Only love can safe us now” komt al iets van een spirituele oriëntatie aan de orde. Een oriëntatie op dat wat groter is dan ons “ik”.
Als het gaat over kijken met een andere blik naar dementie dan enkel de afbraak van vaardigheden en van hersenfuncties; van het verdwijnen/veranderen van persoonskenmerken kan ik u attenderen op het boek van Hans Siepel (“Stemmen van de ziel”) en meerdere andere schrijvers die een meer omvattende visie weergeven op de ziekte dementie, bijvoorbeeld Hans Stolp (“de verborgen zin van dementie”) of Jan Pieter van der Steen (“dementie”).

En ongetwijfeld is er meer vindbaar. In spiritueel “wonderland”, zijn er vele richtingen en een veelheid aan gedachtegoed;  meerdere visies. Waardevol kan zijn om te onderzoeken wat past bij jou, waar voel jij je thuis. Wil je iets wat je herkent en waar je je prettig bij voelt? Heb je zelf paranormale ervaringen of anderszins “bijzondere toevalligheden” die je niet kan verklaren? Er zijn oriëntaties op leven na de dood, er is sprake van een ziel, geest. Religie is ook een oriëntatie op leven en dood, ook dat is iets wat we onder spiritualiteit kunnen verstaan. Ik denk dat kenmerkend is dat er bewustzijn is, of onderzoeksbereidheid naar iets dat groter is dan ons “ik”.

Het is mijn intentie met dit schrijven om gedachtengoed uit te breiden, te kijken naar mogelijkheden, niet naar verschillen en evenmin om het een/ander af te wijzen.
Als ons mens-zijn verbonden is met een ziel, dan is voor te stellen dat een mens ervaringen kan hebben, die we als mens niet willen, maar die vanuit de ziel aangestuurd zijn en vanuit dat niveau wel degelijk gewenst zijn. De ziel die –bijvoorbeeld- zelf keuzes heeft gemaakt voor het incarneren in een menselijk lichaam.

Als mens is de her-innering aan zo’n wens vanuit de ziel vaak niet beschikbaar, hooguit in het gevoel. Als je diep in jezelf durft te voelen, kán het zo zijn dat je kan voelen dat iets –naars- de bedoeling was. Bijvoorbeeld dat ik op 26-jarige leeftijd minder valide werd door een medische fout in een ziekenhuis. Door immens diep in mezelf te voelen, kon ik beseffen dat dit een doel had. Geen mens heeft het recht –naar mijn mening- om iets te zeggen over wat wel of niet de bedoeling is in het leven van een ander. Ten diepste kan je dat alleen voelen in en over jezelf en hebben we niets te “vinden” over het leven van enig ander.

Uiteraard ook andersom: als mens je niet kunnen voorstellen dat iets goeds, iets heilzaams jou gebeurt in je leven. En dat dit dan toch gebeurt, in jouw leven.
“Zomaar”?  Toeval? Of bedoeld en wel-georganiseerd vanuit een hogere orde?

 In hetgeen ik hier beschrijf ligt de mogelijkheid tot verbinden. Want moeilijke situaties, pijnlijke ervaringen en diepe emoties geven de mogelijkheid om te verbinden. Naast  de ander te blijven staan, om iets verlichting te bieden door aanwezig te zijn in het lijden en leven van de ander. Dat is mogelijk. Ik denk dat dit een wezenlijke ervaring is in het leven van mensen. Ongeacht de leeftijd.

Wat ook onder spiritualiteit en bewustwording valt is het volgende voorbeeld: mijn moeder werd verschoond in haar badkamer (in het verpleeghuis) waar ik bij aanwezig was en meehielp. Op enig moment zegt mijn moeder hardop, luid en duidelijk: “die man moet weg!”. De verzorgende keek niet op of om en zei dat er geen man was. Er was echter wel degelijk een medebewoner in de kamer van mijn moeder: hij was een openstaande deur ingelopen. Een indrukwekkend en triest moment: beseffende dat een verzorgende er vanuit gaat dat iemand met dementie per definitie iets zegt wat niet waar is, wat er niet is. Pijnlijk om te zien dat er letterlijk niet op of om gekeken werd, om te checken wat de bewoonster zei.

Als er geen tijd/geen bewustzijn is om degene met wie je werkt (hier: de bewoner verschonen) serieus te nemen en diens waarneming of beleving te checken, en mee-beleeft, dan mist er interactie, contact en -in geval van complex gedrag- mist de mogelijkheid tot contact en de ander te begrijpen, te leren kennen. En dat is wel wat aan mensen beloofd wordt als ze de stap moeten zetten naar niet-meer thuis wonen en elders verzorgd mogen worden.

Het gebrek aan tijd in de zorg is wel-bekend en is dramatisch!  Ik heb de werkdruk gezien en gevoeld. En ik denk dat een werknemer zich mag afvragen of hij/zij zelf nog achter deze wijze van werken kan en wilt staan. Als deze wijze van werken jou en je collega’s in feite is opgelegd. Waar is jouw ondergrens? Wat vind jij nog acceptabel? Durf je daar voor te gaan staan? Durf jij/jullie wegen te zoeken, verbindingen aan te gaan om het anders (beter) te (laten) organiseren?

Ook dat is volgens mij spiritualiteit; want je gaat staan voor jouw normen en waarden, je maakt werk van wat voor jou, vanuit Liefde voor deze medemens én voor jezelf niet werkbaar is. Je gaat er voor staan, wetende dat verandering, ook op grote schaal, klein begint en dat je die verandering jezelf én degene met wie je werkt, voor wie je mág zorgen, iemand die aan jou is toevertrouwt, van harte gunt.

Ook dat is Liefde op hoog niveau, ook dat is verandering zonder geweld, in het belang van velen.

Nog een aspect: een menselijke gewoonte is om onderscheid te maken, hiërarchieën in denken en doen. De een voelt/waant zich meer belangrijk dan de ander.
Echter als beseft wordt dat we allemaal hier op aarde zijn met een doel en dat als ziel veelvoudige (leer)ervaringen op zijn gedaan; dan is het niet zo ingewikkeld om te beseffen dat wie nu bijvoorbeeld hulpgever is, of een hoogstaande functie bekleedt; in een ander leven wellicht hulpvrager was. Wie nu veel geld heeft in een ander leven wellicht op straat leefde.
Dit denken, dit besef kan leiden tot verandering en tot compassie. Compassie vanuit besef dat we gelijk zijn.  Ook dit leidt tot verbinding.  Immers, wie ben ik om mij beter of meer waard te voelen dan enige ander? Immers als ik in dit leven hulpverlener ben en me kan realiseren dat de hulpvragende ander in een ander leven wellicht hulpverlener was en ík degene die hulp vroeg. Dan zijn we toch in essentie gelijk? Of: als jij een achtergrond had om studie te doen die je maar wilde, geld speelde geen rol! En in mijn leven, mijn achtergrond die mogelijkheid er niet was………is dat dan reden om je boven een ander te stellen? Of kan het anders? Kan je je denken uitbreiden?

Is het voorstelbaar? dat we hier op aarde zijn om ervaringen op te doen, om elkaar te helpen en om te beseffen dat we verbonden zijn met elkaar. Zichtbaar in relationele vorm en niet-zichtbaar in energetische (en spirituele) vorm.
In religieuze taal: we zijn allen kinderen Gods.

Het zijn enkele zienswijzen, gedachte-gangen, mogelijkheden.